کومپلئکس‌لیک‌لر(۷)

Kompleksliklər (7)

1. 1. -çi , 2. –ici əkləri (şəkilçiləri)

(Bu iki fellər ayırd olmalı dırlar!)

Dilimizdə səzirgi bir qayda kimi , «isim» və «fel» ayırd olurlar. Beləki, «ـçi» əkı ismə və «ـici» əki isə fel kökünə yapışar! Ancaq, Türkiyə şivəsindən dilə sızmış yalnız «ـci» əki («ـçi» və «ـici» əklərinin yerlərini tütmüş «ـci» əki) dilin doğal səzirgisini pozduqda ona gərginlik yükü gətirə bilər. Bu iş ona bənzər ki, doğal meşələri kəsdikdə süni meşə becərdək!

Unudmayaq, dilin doğal səzirgisini qurumaq, Urmu Gölünün doğal hayatını qormaq kimi önəmli dir. İnsanların beyinـzeyin`indəki doğallığı pozmaq çox gərgin bir hal yarada bilər!!!!

Bu iki ək lər ayırd olmalı dırlar:

1. ـçi/-çı/-çü/-çu əkı (şəkilçisi)

Bu ək ismə yapışar: [aysm + çi]

örnəklər:

kitab: (isim) kitabçı

yazı: (isim) yazıçı

çörk: (isim) çörəkçi

oyun: (isim) oyunçu

əkin: (isim) əkinçi

güdük: (isim) güdükçü

qoruq: (isim) qoruqçü

yardım: (isim) yardımçı

2. 2. ـici/-ıcı/-cü/-çu əkı ( şəkilçisi )

 Bu ək fel kökünə yapışar: [əfl kökü + ıcı]

örnəklər:

al («almaq» felinin kökü) alıcı

sat («satmaq» felinin kökü) satıcı

sür («sürmək» felinin kökü) sürücü

sor («sormaq» felinin kökü) sorucu

get («getmək» felinin kökü) gedici

çək («çəkmək» felinin kökü) çəkici

öyrən («öyrənmək» felinin kökü) öyrənici

qoru («qorumaq» felinin kökü) qorucu

Üstə verilən bu örnəkləri tutuşduraq:

qoru (fel kökü) qorucu

qoruq (isim) qoruqçu

İndisə, dilin doğallığındakı bu səzirgi qayda pozularsa belə bir gərginlik yaranar! ( Bu hələ, ozdə olan bir örnək dir!):

at (isim) atçı

at («atmaq» felinin kökü) atıcı [pambuq atan]

Ancaq, Türkiyə şivəsində, bunların ikisi eyni bir formaya düşür:

atcı!

Beləlik`lə, ağrımaz başımıza saqqız yapışdırarıq. Xalq demişkən: «Dərədə qürd az idı biri də təpədən gəldi.»